Wat denk jij ervan?

Krijtjes of koekjes

Herken je dat? Je peuter pakt zomaar iets af van een ander kind, gewoon omdat hij er graag mee wil spelen. ‘Asociaal’ zouden we zeggen wanneer een volwassene dit zou doen. Maar wist je dat het niet raar is dat kinderen van deze leeftijd egocentrisch zijn? De mogelijkheid om ‘het perspectief van de ander in te nemen’, ontwikkelt zich gedurende de kleuterjaren. Dat betekent dat kinderen pas dan gaan begrijpen dat de wereld er voor een ander, anders uit kan zien dan voor henzelf.

Een onderzoek dat gedaan is bij peuters, maakt duidelijk dat zij dit nog lastig vinden. Zij kregen te zien dat er krijtjes in een koektrommel zaten. Vervolgens kwam er een tweede kind binnen en werd aan het eerste kind gevraagd, wat volgens hen het tweede kind zou denken dat er in de trommel zit. Bijna alle drie-jaar-oude peuters zeiden ‘krijtjes’. Dit hadden ze echter zelf wel gezien, maar het andere kind niet. Ze beseften zich niet dat het andere kind dit niet wist, en zou denken dat er, zoals gewoonlijk, koekjes in de koektrommel zouden zitten. Peuters veronderstellen nog dat anderen dezelfde kennis en overtuigingen hebben als zijzelf. Dat zie je ook terug in de aanname dat anderen dezelfde wensen en verlangens hebben als zijzelf. Ze zoeken bijvoorbeeld voor anderen (vader, moeder, zus) een cadeau uit dat ze eigenlijk zelf leuk zouden vinden, zonder zich te beseffen dat die andere persoon andere dingen leuk vindt.

Dit heeft gevolgen in sociale situaties. Peuters kunnen al wel sociaal gedrag vertonen, bijvoorbeeld een ander kind willen troosten als het huilt. Maar ze zullen dan hun éigen lievelingsknuffel naar het kind toe brengen, overtuigd dat het ándere kind daarmee ook getroost zal zijn. In hun ogen geeft die knuffel troost wanneer je verdrietig bent. Pas in de kleuterfase leren kinderen dat andere kinderen andere behoeften, wensen en overtuigingen kunnen hebben dan zijzelf en gaan ze bijvoorbeeld de moeder van het ándere kind halen wanneer dit kind gevallen is, in plaats van hun eigen moeder.

Door te weten dat peuters nog niet in staat zijn het perspectief van de ander te kunnen innemen, kunnen we wat meer begrip voor ze opbrengen en geduld hebben wanneer ze dit nog niet allemaal goed doen. Het is iets wat ze gaandeweg zullen gaan leren. En eerlijk gezegd: zelfs als volwassene maak ik nog wel eens de fout om de gevoelens van mijn man of van iemand anders verkeerd in te schatten. We moeten allemaal leren!

Imke