Positief!

Sam is aan het spelen in de woonkamer, samen met zijn kleine zusje Lisa. Hij is haar wat aan het uitdagen en zijn moeder vindt het te ver gaan. “Als je niet aardig tegen haar kunt doen, ga je maar even naar je kamer!” Sam vindt het vervelend om die waarschuwende toon van zijn moeder alweer te horen en raakt gefrustreerd. Hij heeft geen zin meer om aardig te doen. Geïrriteerd kijkt hij voor zich uit. Dan pakt zijn zusje een autootje van hem af. Het wordt Sam te veel en ruw pakt hij het autootje van Lisa af. Zijn moeder ziet het gebeuren en roept boos naar Sam: “Jij gaat nu naar je kamer!” Sip staat Sam langzaam op en sjokt de trap op, naar zijn slaapkamer. Daar gooit hij de deur achter zich dicht en ploft op zijn bed. Waarom moet zijn moeder nu zo moeilijk doen? Het viel toch best mee wat hij deed? Hij balt zijn vuisten en denkt aan gisteren, toen zijn moeder ook al zo boos tegen hem deed omdat hij zijn bord niet leeg had gegeten. Als zijn moeder even later komt zeggen dat hij weer naar beneden mag komen, ontwijkt hij haar ogen. Hij wacht tot ze weg is en loopt daarna naar beneden. Hij gaat in een hoekje van de bank zitten en pakt een boek. Hij heeft geen zin om met zijn moeder te praten.

Dit is een voorbeeld hoe het zou kunnen gaan wanneer je negatieve consequenties stelt aan het gedrag van je kind. Als ouder is het onze verantwoordelijkheid om het gedrag van je kind te corrigeren, wanneer dat nodig is. Alleen verloopt dat op deze manier niet prettig. Sam raakt gefrustreerd en de relatie tussen hem en zijn moeder loopt een deuk op. Door alle negatieve gevoelens die hier voor Sam bij komen kijken, is het maar de vraag of hij zin heeft om na te denken over zijn eigen gedrag en lering trekt uit de situatie. ‘Maar je kunt het toch ook niet zomaar op zijn beloop laten en Sam door laten gaan met het uitdagen van zijn zusje?’ denk je nu waarschijnlijk. Dat klopt, kinderen hebben bijsturing nodig. Alleen kan dat ook op een andere manier. Een manier die prettig is voor allemaal, een manier die je kind helpt om wél over zijn eigen gedrag na te denken en er iets van te leren. Een manier bovendien die de relatie tussen jou en je kind geen geweld aan doet. Is dat écht mogelijk? Ja, gelukkig wel!

De oplossing is om alleen nog maar positieve consequenties te stellen en je kind daarin eigen keuzes te geven. Negatieve consequenties maken dat je kind gefrustreerd raakt en van binnen een muurtje tussen jou en hem opbouwt, omdat jij degene bent die de negatieve consequentie in gang zet. Positieve consequenties zijn daarentegen juist leuk en geven je kind de motivatie om zich goed te gedragen. Ze zetten je kind aan het nadenken over zijn eigen gedrag. Ze geven je kind de kracht om door te zetten wanneer iets even minder leuk is, omdat ze weten dat er iets leuks in het vooruitzicht is gesteld.

In het voorbeeld van Sam zou zijn moeder, in plaats van hem boos naar zijn kamer te sturen, rustig kunnen vragen:  “Ga je gezellig spelen of wil je even naar je kamer?” De positieve consequentie die ze Sam geeft, is het ervaren van de gezelligheid van mensen om hem heen. Ze benoemt deze positieve consequentie rustig en duidelijk en geeft Sam een keuze. Hij mag zelf bepalen wat hij doet. Als Sam waarde hecht aan gezelligheid, is de kans groot dat hij er voor kiest aardig te gaan doen tegen zijn zusje. Of hij gaat even naar zijn kamer, komt er daar achter dat het toch erg ongezellig is, besluit dan toch maar aardig voor zijn zusje te doen en komt terug om alsnog samen iets te kunnen doen. Op een later moment, zou je kunnen uitleggen: “Hier in de woonkamer proberen we het gezellig te hebben met elkaar. We kunnen met elkaar spelen of een spelletje met elkaar doen. Ik vind het niet fijn dat je je zusje uitdaagt. Dat is niet leuk voor haar. Vervelend doen is niet iets voor in gezelschap, dat mag op je eigen kamer doen.”

Het inzetten van positieve consequenties is iets anders dan het gebruiken van een beloningssysteem. Daarbij krijgen kinderen vaak iets extra’s, bijvoorbeeld een cadeautje, wanneer ze zich een afgesproken aantal keer goed hebben gedragen. Dat zou ik niet te vaak inzetten, omdat je je kinderen overbodig veel privileges geeft. Bij het inzetten van positieve consequenties, maak je gebruik van dingen die je kind normaal gesproken toch al mag. Even televisie kijken ’s avonds, iets lekkers als hij uit school komt, of even op de iPad. Je benoemt wat je kind zou mogen doen en stelt daarbij een voorwaarde aan zijn gedrag. Een aantal voorbeelden die ik uit ervaringen van moeders heb gehoord:

  • Als je op tijd klaar bent met aankleden en ontbijten, mag je nog even op de iPad voor je naar school gaat.
  • Snoepjes eten kan alleen als je ook goed je tanden poetst, dus als je nu meewerkt met tanden poetsen, krijg je morgen ook een snoepje. (In dit geval waren ze gewend dat het meisje in principe dagelijks een snoepje kreeg. Het was dus geen extraatje als beloning.)
  • Als je tot 6:30u op je slaapkamer blijft, mag je daarna even een filmpje kijken. (Bij een kind van vijf jaar die daarvoor regelmatig voor 6:00u zijn ouders wakker kwam maken. Ze waren al gewend dat hij ’s ochtends altijd even een filmpje mocht kijken.)
  • Als je respectvol met mensen en dus ook met je moeder om kunt gaan, mag je gebruik blijven maken van je mobiele telefoon. Kun je dat niet, dan ben je er blijkbaar nog niet aan toe en zullen we je nummer af moeten sluiten tot je dit wel onder de knie hebt.
  • Eerst je hele beker leegdrinken, dan mag je daarna weer piepen. (Bij een jongetje van twee jaar die zijn drinken nog niet op had en het heel erg leuk vond om op de rolstoel van zijn oom de claxon in te drukken.)
  • Als je nu lekker gaat slapen, dan kunnen we morgen wel appelflappen gaan bakken. (Moeder was in dit geval al van plan om de dag daarna iets leuks met haar zoontje te gaan doen, bijvoorbeeld appelflappen bakken, maar had dit nog niet met hem besproken. Ze wist dat hij dit heel leuk vond om te doen.)

Van al deze ouders heb ik gehoord of gezien dat dit prima werkte en de kinderen goed meewerkten met wat er van hen werd gevraagd. Om dit te laten slagen, is het van belang om als positieve consequentie iets te kiezen dat begrijpelijk en bovendien belangrijk is voor je kind. Als je zegt dat tv kijken alleen mag als je kind zijn huiswerk af heeft, maar hij geeft niks om tv kijken, dan motiveert dit hem niet om zijn huiswerk te gaan maken. Bedenk dus wat voor jouw kind iets is dat hij heel graag doet en waar hij het wel voor over heeft om er ‘iets voor te moeten doen’ om dit te mogen. Ondertussen bouw je aan goede gewoontes bij je kind. Als je dochter van drie na een tijdje gewend is om elke dag goed mee te werken met het tanden poetsen, dan hoef je waarschijnlijk niet meer steeds te zeggen dat ze dan morgen een snoepje krijgt en wordt het op den duur gewoon voor haar om hier goed aan mee te werken.

Mooi om te weten is dat Jezus op deze manier de kracht kreeg om de kruisiging te ondergaan. In Hebreeën 12:2b staat: “Hij heeft om de vreugde die Hem in het vooruitzicht was gesteld, het kruis verdragen en de schande veracht en zit nu aan de rechterhand van de troon van God.” Het was voor Jezus een verschrikkelijk vooruitzicht om gekruisigd te moeten worden. Niet voor niets zei Hij: “Abba! Vader! Voor U is alles mogelijk. Neemt U die beker bij Mij vandaan. En toch, niet wat Ik wil, maar wat U wilt moet gebeuren.” (Markus 14:36) Maar omdat Hij wist waar Hij het voor deed, kon Hij het toch doorstaan. Hij focuste zich op onze redding en dat gaf Hem vreugde. Genoeg vreugde om zich te kunnen laten kruisigen. Ook voor jouw kinderen kan iets dat je van hen vraagt, als een ‘kruis’ voelen. Ze vinden het waarschijnlijk niet echt leuk om hun huiswerk te moeten maken, vriendelijk te moeten zijn tegen anderen, of hun tanden te poetsen. Maar wanneer ze, net als Jezus, een leuk vooruitzicht hebben, geeft dat hen de kracht om het tóch te doen.

Belangrijk is dat je ten alle tijden je kind volledig vrijlaat in het maken van een keuze. Wanneer je dochter besluit om niet mee te werken met tandenpoetsen en het er voor over heeft de volgende dag geen snoepje te krijgen, dan is dat haar keuze. Maar ze moet toch haar tanden poetsen? Hoe los je dit dan op? Ten eerste moet je je kind soms even tijd geven om te ontdekken dat je meent wat je zegt. Als je kinderen niet gewend zijn dat je consequenties stelt, kunnen ze denken: “het zal wel dat je dit zegt, maar waarschijnlijk krijg ik morgen toch gewoon een snoepje”. Ik heb dit meegemaakt toen ik bij Linda en Bram was. Bram bleef denken dat zijn moeder uiteindelijk zijn brood wel zou smeren als hij het zelf niet deed, want dat was hij gewend. Als je kind echter gaat zien dat jij meent wat je zegt en daar consequent aan vast houdt, dan zal ze zich gaan realiseren dat het echt haar keuze is geweest dat ze nu geen snoepje heeft. Grote kans dat ze de avond daarna wél meewerkt met tanden poetsen, omdat ze niet nog een keer wil meemaken dat ze geen snoepje krijgt terwijl de anderen dat wel krijgen. Eén avondje overslaan is het wel waard om je kind deze belangrijke les te leren. Mocht dit toch niet werken, dan hecht je dochter kennelijk geen waarde aan een snoepje. Dan is het aan jou als ouder om een andere, betere consequentie te zoeken. Iets waar ze wél om geeft en waar ze het wél voor over heeft om dan toch maar mee te werken met tanden poetsen.

Ten slotte wil ik ouders aanmoedigen om actief aan de slag te gaan met het inzetten van consequenties. Ik zie regelmatig gebeuren dat ouders negatief gedrag van kinderen door de vingers zien of alleen maar zeggen dat dit niet mag, zonder er consequenties aan te verbinden. Maar van alleen maar “niet doen” of “dat wil ik niet horen”, leert je kind helaas niet om zijn gedrag te veranderen. Hij heeft consequenties nodig! Laat ook niet over je heen lopen door te laten gebeuren dat je kinderen bijvoorbeeld hun kleding niet zelf in de was doen, terwijl je dat wel gevraagd hebt. Ben je elke dag klusjes aan het doen die je kinderen hebben laten liggen? Dan is het hoog tijd om consequenties te gaan inzetten! Je bent niet de dienstmeid van je kinderen en hoeft niet te tolereren dat ze negatief gedrag vertonen. Het is echt mogelijk om dit te veranderen. Het vraagt wat oefening en in het begin kost het wat meer tijd om te zoeken naar goede consequenties. Mocht je geen idee hebben welke consequenties je in zou kunnen zetten, mail of app me dan even, dan denk ik met je mee. Wanneer je gewend raakt aan het stellen van positieve consequenties, wordt het steeds makkelijker en gaat het op den duur vanzelf. Denk eens aan de positieve consequentie voor jou als ouder dat je kinderen zich goed zullen gedragen en hun klusjes netjes zullen doen… dan heb je het er vast wel voor over om er energie in te steken om je dit eigen te gaan maken!

Imke